✏ Redactiemodus actief
Pedagogisch Aanwezig zijn — boekomslag

In voorbereiding

Pedagogisch
Aanwezig Zijn

J.L. Haisma  ·  Huis van Leren

Wat maakt jou als docent aanwezig in de ontmoeting? Hoe denk jij over je klas, je leerling, en over jezelf? Over het leren van je leerlingen en over de ontmoeting met de klas? Hoe verschijn jij?

Dit boek gaat over jouw pedagogische aanwezigheid. Over hoe jouw denken en handelen zichtbaar wordt.

Gert Biesta spreekt over het 'als subject verschijnen van de leerling' als de pedagogische opdracht van het onderwijs. In dit boek staat de vraag centraal: als dat ook jouw opdracht is, hoe verschijn jij dan?

De kaart is niet het gebied. Als metafoor voor de werkelijkheid in de klas die altijd anders is dan wat je tevoren hebt kunnen bedenken.

Pedagogische aanwezigheid gaat over de vraag hoe jij navigeert in dat gebied.

Stel mij op de hoogte

De Lemniscaat van Pedagogische Aanwezigheid

Denken, Ontmoeten en Handelen vormen één ononderbroken beweging. De lemniscaat maakt die beweging zichtbaar en kan je helpen om te reflecteren op de ontmoeting.

Ontdek de Lemniscaat →
I

Pedagogisch Denken

Jouw denken en handelen komen samen in de ontmoeting. Jouw denken wordt in het boek voorgesteld als jouw kaart van het gebied. De manier waarop je denkt over leren, over de leerling en over jezelf bepaalt jouw kaart.

Meer over Denken →
II

Pedagogisch Ontmoeten

Het moment waarop docent en leerling elkaar werkelijk raken — voorbij de rol, in de ruimte tussen twee mensen.

Meer over Ontmoeten →
III

Pedagogisch Handelen

Een antwoord dat voortkomt uit de ontmoeting — niet gepland, maar wel goed. Praktische wijsheid in de klas.

Meer over Handelen →

De verbindende beweging

De Lemniscaat van Pedagogische Aanwezigheid

Denken, Ontmoeten en Handelen vormen één ononderbroken beweging. De lemniscaat maakt zichtbaar hoe denken handelen voedt — en handelen het denken scherpt, met de ontmoeting als kruispunt.

De lemniscaat — een beweging in drie fasen

De kaartjouw binnenwereld
Het gebiedde ontmoeting
Navigerenhandelen vanuit de ontmoeting

De beweging in de Lemniscaat stopt nooit. Jouw kaart krijgt enkel steeds meer relief.

Jouw pedagogische aanwezigheid wordt bepaald door de manier waarop je beschikbaar bent. Kun je er zijn voor de leerling of de klas en ben je in staat aan te nemen wat er is. Ook als het niet is wat je verwacht.

Deel I Pedagogisch Denken

Je denken over onderwijs en je denken over de leerling is de basis van waaruit je handelt. Onbewust is je denken gevormd door eigen ervaringen met onderwijs, door ervaringen met leerlingen en ook door theorieën over leren en bijvoorbeeld de visie van je school en je eigen overtuigingen. Hoe meer je daar bewust van bent, hoe meer je echt aanwezig kunt zijn. In het boek wordt o.a. ingegaan op de geschiedenis van het onderwijs en het denken over pedagogiek. Hier een visuele tijdlijn met belangrijke schakelmomenten.

Pedagogische tijdlijn ← scroll door de tijdlijn →
"

Voor mij ben je nog maar een jongetje, zoals honderdduizend andere jongetjes. Ik heb je niet nodig. En jij hebt mij niet nodig. Voor jou ben ik een vos, zoals honderdduizend andere vossen. Maar als je mij temmt, zullen we elkaar nodig hebben. Voor mij zul je uniek zijn in de wereld. Voor jou zal ik uniek zijn in de wereld.

— Antoine de Saint-Exupéry, De Kleine Prins

Deel II Pedagogisch Ontmoeten

Onderwijs gaat over relaties. Wat is de relatie van de leerling met de inhoud én wat is de relatie van de leerling met jou. Of van jou met de leerling en met de klas? Het boek stelt deze pedagogische ontmoeting centraal. Het gaat uit van een uitspraak van Martin Buber : Alle werkelijke leven is ontmoeting. Een IK kan niet bestaan zonder een JIJ. Een docent kan niet bestaan zonder een leerling of een klas. Wat betekent dat?

Een moment in de klas — stap voor stap

Stel: je stelt een vraag aan de klas en één leerling kijkt op. Wat gebeurt er mogelijk in dat moment? Hieronder zie je hoe de vier bewegingen van de ontmoeting zichtbaar kunnen worden in één klein, concreet moment.

Stap 1 — Jij reikt uit
"Wie weet wat hier aan de hand is?"
Je stelt een vraag omdat jij iets wilt oproepen. Hoe je dat doet, de toon, het moment, de stilte erna: dat is van jou. Het is de manier waarop jij uitreikt.
● jouw keuze
Stap 2 — De leerling ontvangt
Een leerling kijkt op. Iets beweegt.
Hoe het bij de leerling binnenkomt, weet jij niet. Misschien herkent hij iets. Misschien maakt de vraag iets in hem of haar los. Je hebt er geen invloed op.
○ buiten jouw invloed
Stap 3 — De leerling reikt terug
"Ik denk… misschien omdat…"
De leerling reikt uit. Misschien geeft de leerling het goede antwoord. Of je krijgt een onjuist antwoord terug. Of de leerling laat blijken dat hij het veel te lastig vindt.
○ buiten jouw invloed
Stap 4 — Jij ontvangt
Hoe jij dit aanneemt, is jouw keuze.
Hoe ontvang je de reactie van de leerling? Beloon je de leerling voor zijn poging? Laat je een stilte vallen? Knik je alleen en geef je het juiste antwoord aan de leerling en de rest van de klas?
● jouw keuze
IK en JIJ
Elk van deze bewegingen bestaat alleen door de ander.

Uitreiken heeft pas betekenis als er iemand is die ontvangt. Geen van deze bewegingen kan bestaan zonder de ontmoeting.

Martin Buber noemt IK-JIJ een grondwoord. Het IK bestaat alleen in relatie tot het JIJ. Jij wordt docent doordat er een leerling is die jou als docent ziet.

Pedagogische aanwezigheid is niet iets wat je hebt — het is iets wat ontstaat in de ruimte tussen jou en de leerling.

Deel III Pedagogisch Handelen

Hoe vertalen inzicht en aanwezigheid zich naar het concrete moment van elke dag? Hoe ben jij aanwezig in wat je doet, in je handelen?

In het boek wordt in deel III gebruik gemaakt van Functional Fluency®. Dat is een manier van kijken naar je handelen waarbij uitgegaan wordt van de idee dat wat je doet zowel goed is voor jou als goed is voor de ander.

Door je steeds bewuster te worden van de manier waarop je handelt en waarom en hoe je dat doet, leer je jezelf steeds beter kennen. Deze manier van kijken naar je eigen handelen helpt om praktisch wijzer te worden.

Do I and
Others Benefit?

Op de hoogte blijven

Geïnteresseerd in
het boek?

Het boek is in ontwikkeling. Wil je op de hoogte gehouden worden van de voortgang, een leesgroep of de publicatie?